Kostümün karaktere dair anlattıkları

Kostüm, sahnenin giydirilmiş hali sanılır. Oysa kumaş, renk ve dikiş, karakterin söylemediği cümleyi taşır. Seyirci çoğu zaman yüzü dinler, kumaşı ihmal eder. İhmal, oyunu eksiltir. Bir ceketin darlığı, bir eteğin ağırlığı, bir ayakkabının sesi de replik kadar iş görebilir.

Kumaş neyi kısıtlar

Ağır bir kumaş, adımı yavaşlatır. İnce bir kumaş, hareketi çabuk gösterir ve hatayı da çabuk ele verir. Oyuncu bu kısıtla çalışır. Kısıtı görmezden gelip yalnızca lafı dinlerseniz, neden bir kapıdan geçmenin bu kadar sürdüğünü şaşırırsınız. Süre, unutkanlık değil, kumaşın payı olabilir.

Etek, pelerin ya da uzun bir palto, sahnenin zemininin ne kadarını kapladığını değiştirir. Kaplanan yer, başka oyuncunun duracağı boşluğu daraltır. Kalabalık sahnede bu daralma kavga da kurabilir, yakınlık da. Oyunun görünmeyen emeği dikişte de sürer. Görünen kumaşın arkasında bir terzinin ölçüsü vardır.

Renk ve ayrım

Aynı renge bürünen bir grup, tek tek yüzlerden önce bir topluluk okutur. İçlerinden biri başka renk taşıyorsa göz oraya kayar. Kayış, her zaman kahramanlık değildir. Dışarıda kalmak, hizmet etmek ya da sadece yeni gelmek de olabilir. Rengi hemen bir sembol sözlüğüne çevirmeyin. Önce kimden ayrıldığına bakın.

Soluk bir palet, gösterişsizlik iddiası da taşıyabilir, yoksulluk da. İkisini ayırmak için kumaşın yıpranmasına bakın. Yıpranma yoksa solukluk bir tercih olabilir. Yıpranma varsa karakterin günü oradadır. Tercih ile yıpranma aynı gri değildir.

Eski zaman ve bugün

Tarihi bir oyunda kostüm, dönem resmi diye seyredilir. Her düğme doğru olmak zorunda değildir. Seyirci, genel bir silueti dönem sanır. Siluet tutar da bir kol saati kaçar. Kaçan ayrıntı, bütün emek yok sayılacak kadar büyük olmayabilir. Yine de gördüyseniz not edin. Not, alay için değil, dikkatiniz yerinde mi diye.

Bugüne ait bir kıyafet de masum değildir. Tanıdık bir mont, karakteri size yaklaştırır. Yakınlık, her şeyi bildiğiniz anlamına gelmez. Tanıdık kumaş, yabancılığı gizleyebilir. İlk kez tiyatroda göz yüze gider. İkinci kez, yakaya ve cebin şişkinliğine de bakın.

Değişim ve tempo

Kostüm değişimi, karanlıkta ya da kısa bir sahnede olur. Süreyi küçümsemeyin. Islak bir gömlek, bir peruk, bir ayakkabı, oyuncunun nefesini böler. Bölünme görünüyorsa bu her zaman hata değildir. Acele, karakterin de acelesi olabilir. Görünmeyen bir acele ise sahne arkasının sıkışmasıdır. İkisini ayırmak için değişimin hikâyeyle örtüşüp örtüşmediğine bakın.

Alkışı değişimin üstüne tutmayın. Kumaş yerine oturmadan alkış, sonraki cümleyi yutar.

Abartıyı ayırmak

Her parlak kumaş zenginlik, her yırtık yoksulluk değildir. Abartı, bir üslup da olabilir. Üslup, bütün oyunda tutarlıysa seyirci onun dilini öğrenir. Bir sahnede tutar da diğerinde unutulursa emek dağılır. Dağılmayı hemen kötü kostüm diye kapatmayın. Hangi sahnede dil değişti, onu söyleyin.

Çıkışta tek parça seçin. Aklınızda kalan bir yaka, bir renk, bir ayakkabı sesi. Bu parça, oyunun özetinden daha uzun yaşar. Özet unutulur. Kumaşın çıkardığı ses kalır.

Sık sorulan sorular

Kostüm tarihi birebir tutmalı mıdır? Her düğme şart değildir. Siluet ve kullanım tutarsa dönem okunur. Kaçan bir ayrıntı, bütün emek yok hükmünde değildir.

Renk her zaman sembol müdür? Hayır. Önce kimden ayrıldığına bakın. Sözlük, eserin kendi tekrarından sonra gelir.

Kıyafet değişimi yavaşsa hata mıdır? Şart değil. Kumaşın ağırlığı ve hikâyenin acelesi süreyi uzatabilir. Hikâyeyle hiç örtüşmeyen bir bekleyiş ise başka bir sıkışmadır.