Aynı kitaba yıllar sonra dönmek
Yıllar sonra açılan kitap neden aynı cümleyi başka duyurur? İlk iz ile bugünkü okumanın farkı.
Aynı kitap, aynı sayfa, aynı cümle. Yıllar sonra açınca cümle yerinde durur, siz durmazsınız. Bir sahne küçülmüş, bir yan karakter büyümüş, bir son artık başka türlü kapanıyor olabilir. Bu değişim, hafızanızın bozulması değildir. Okumanın da yaşı vardır.
İlk izin hakkı
İlk okuma aceleci olabilir. Sonu merak etmiş, bir bölümü atlamış, bir ismi karıştırmışsınızdır. Dönünce bu acemiliği küçümsemeyin. Acemilik, o günkü sizin tek kapınızdı. Kapı dar diye ilk heyecanı silmeyin. Silerseniz kitap, yalnızca bugünkü hükmünüze kalır. Hüküm, heyecandan daha doğru olmak zorunda değildir. Daha sabırlı olabilir, o kadar.
Kenara aldığınız eski bir not varsa onu da okuyun. Not, sizi utandırabilir. Utanç, o günkü dikkatin belgesidir. Belgeyi yırtmak, kitabı değil, kendi yolunuzu eksiltir.
Ne değişir
Çoğu zaman olay aynıdır. Değişen, kimin tarafında durduğunuzdur. İlk okumada kahraman sandığınız kişi, bugün daha ısrarcı ya da daha yalnız görünebilir. Anlatıcı ile kişiyi ayırmak, ikinci okumada daha kolay gelir. Kolaylık, sizi üstün kılmaz. İlk okumanın göremediği mesafeyi gösterir.
Dil de değişir. O gün yadırgadığınız bir ağız, bugün tanıdık olabilir. Tanıdıklık, yerel ağız yazısını da ilgilendirir. Yadırgama bitince metin yoksullaşmaz. Başka bir katmanı duyulur hale gelir.
Nasıl dönmeli
Baştan sona, aynı aceleyle koşmak zorunda değilsiniz. İlk kez altını çizdiğiniz yeri bulun. Orada hâlâ duruyor musunuz? Durmuyorsanız yeni bir işaret koyun, eskisini silmeden. İki işaret, iki yaşı yan yana tutar.
Her kitabı yıllar sonra açmak da şart değildir. Bazısı ilk okumanın ateşinde kalsın ister. Istediğiniz kitabı zorla yeniden okumak, göreve döner. Görev, merakın yerini alırsa sayfa uzar ve hiçbir şey bırakmaz. Merak varsa dönün. Yoksa raf kalsın.
Başkasıyla konuşmak
Aynı kitabı yeni okuyan birine eski hükmünüzü dayatmayın. Onun ilk kapısı, sizin ikinci kapınız değildir. Kitap kulübünde bu fark sık yaşanır. Farkı zenginlik sayın. Ben bunu yıllar önce sevmiştim demek yeter. Sevginin gerekçesini nutka çevirmeyin.
Çeviri yenilenmişse eski baskıyla yenisini karıştırmayın. Cümle değişmiş olabilir. Değişimi, sizin değişmeniz sanmayın. Kapaktaki çevirmen adına bakın. Ad değiştiyse kulak da değişmiş olabilir.
Raf
Dönülen kitap, rafta başka durur. Artık yalnızca bir hatıra değildir. İki okumanın arasını da taşır. Arayı bir cümleyle iç kapağa yazmak, günlüğü şişirmeden yeter. Şu yıl şu sahne büyüdü. Cümle kısa kalsın. Kısa cümle, yıllar sonra da okunur.
Sık sorulan sorular
İkinci okuma birinciden daha mı doğrudur? Daha sabırlı olabilir. Daha doğru olmak zorunda değildir. İlk heyecan da bir okumadır. İkisini yan yana tutmak, birini silmekten daha dürüsttür.
Her sevdiğim kitaba dönmeli miyim? Hayır. Merak yoksa dönüş görev olur. Raf, bazı kitapları ilk halinde saklamak için de vardır.
Eski notlarımı silmeli miyim? Silmeyin. Utandıran cümle, o günkü dikkatin belgesidir. Yanına bugünkü bir satır ekleyin, eskisini karalamayın.