Bale ile çağdaş dans: İki sahne dili

Aynı sahnede iki davet birden durabilir. Birinde ayak ucu, kolların belirli bir açıklığı ve hikâyeye yakın bir dizi adım vardır. Ötekinde beden yere yaklaşır, eklem başka bir açı arar, hikâye tek cümlede kapanmayabilir. Bale ile çağdaş dansı yarıştırmak, ikisini de eksiltir. İkisi de sahne dilidir. Seyirci, o akşam hangi dilin konuşulduğunu ayırt edebilirse kaybolmaz.

Bale neden bu kadar belirli görünür

Balede birçok adımın adı ve yönü uzun bir çalışma düzeninden gelir. Bu düzen, her eseri birbirinin kopyası yapmaz. Yine de seyirci, kolların taşınışında ve ayakların açıklığında tekrar eden bir ölçü görür. Ölçü, duygunun yokluğu değildir. Duygu, ölçünün içinden sızar. Taşkın bir yüz ifadesi aramak, baleyi konuşma tiyatrosu sanmaktır.

Hikâye bazı akşamlarda açıktır: bir karşılaşma, bir ayrılık, bir kalabalık. Bazı akşamlarda ise yalnızca müzikle kurulan bir dizi vardır. Hikâye yok diye sıkılmak acelecidir. Adımın müziğin neresine düştüğüne bakın. Düşüş gecikiyorsa orada bir gerilim vardır. Erken geliyorsa neşe ya da acele okunabilir. Her ikisini de kesin çeviri saymayın.

Çağdaş dansta boşluk

Çağdaş dansta beden, alışık olmadığınız bir ağırlık merkezi kullanabilir. Diz çöker, sırt yere değer, iki dansçı birbirinin yükünü paylaşır. Bu düşme beceriksizlik değildir. Yere inmek, dilin bir parçası olabilir. Halk oyunundaki daire topluluğu ayakta tutar. Çağdaş sahnede ise boşluk, iki bedenin arasındaki mesafe olarak da konuşur.

Anlam her an açık olmayabilir. Açık olmadığı yerde hemen sıkıldım demeyin. Bir hareket üç kez dönüyorsa tekrar kasıtlıdır. Tekrar bozulunca ne değişti, ona bakın. Bozulma, eserin cümlesi olabilir. Program notu bir ipucu verir. Notu ezberleyip sahneyi nota uydurmak zorunda değilsiniz. Not ile beden çelişirse çelişkiyi de izleyin.

Seyircinin oturuşu

Bale akşamında sessizlik daha sıkı tutulur. Paket hışırtısı ve geç girmek, ölçülü bir sahneyi böler. Çağdaş dansta da aynı saygı gerekir. Farklı dil, daha laubali salon demek değildir. Tiyatroya ilk kez gidenler için öğrenilen kapı adabı, dans akşamına da taşınır. Alkışı hareketin üstüne değil, bölüm kapanınca tutun.

Nereye bakacağınızı şaşırmayın. Kalabalık bir sahnede her bedeni aynı anda takip edemezsiniz. Birini seçin, bir süre onunla kalın, sonra çembere ya da gruba dönün. Seçmek, eseri eksiltmez. Gözün de bir nefesi vardır.

Müzik ve sessizlik

Balede müzik çoğu zaman adımın taşıyıcısıdır. Çağdaş dansta sessizlik, nefes sesi ya da gündelik bir gürültü de eşlik edebilir. Sessizliği arıza sanmayın. Beden, müziğin yokluğunda da ritim kurabilir. Ayakkabının sahneye vuruşu, nefesin duyulması, kumaşın hışırtısı bu ritmin parçası olabilir.

Kulak ile göz ayrılırsa ikisini de not edin. Müzik ağlarken beden duruyorsa bu bir hata olmak zorunda değildir. Karşıtlık, duyguyu tek kanala hapsetmemenin yoludur. Tek kanal isteyen seyirci için akşam yorucu gelebilir. Yorulunca ara verin, eseri suçlamadan.

Hangisini seçeceğiniz

İlk kez gidiyorsanız kısa bir eser, her iki dil için de daha adil bir kapıdır. Uzun bir akşam, terimleri bilmeden de izlenir. Bilmeden izlemek cahillik değildir. İzledikten sonra tek cümle kurmak öğrenmenin kendisidir. Ayak ucu muydu sizi tutan, yoksa yere inen bir omuz mu?

İkisini aynı hafta izlemek, farkı abartılı bir nutka dökmeden gösterir. Biri diğerinin gelişmiş hali değildir. İkisi yan yana duran iki dildir. Sevmediğiniz dili aşağılamadan, neden yorulduğunuzu adımda arayın.

Sık sorulan sorular

Bale bilmeden izlenir mi? Evet. Adım adlarını ezberlemek şart değildir. Müziğe düşen bedene ve sahnenin sessizliğine bakmak başlangıç için yeter.

Çağdaş dansın hikâyesi olmak zorunda mıdır? Hayır. Tekrar, ağırlık ve iki beden arasındaki mesafe de anlam kurabilir. Her sahneyi tek cümlelik özetle kapatmak zorunda değilsiniz.

Hangisi daha zordur? Zorluk, seyircinin göremeyeceği bir prova meselesidir de. Sahnede gördüğünüz emek, iki dilde de vardır. Yarıştırmak yerine o akşamki bedene bakın.