Orkestra uzaktan tek bir kütle gibi durur. Yakından dinleyince kütle ailelere ayrılır. Yaylılar teli sürter, üflemeliler nefesi cümleye çevirir, vurmalılar zamanı yere vurur. Hepsini aynı anda teşhis etmek ilk seferde gerekmez. Bir aileyi seçmek, kulağı yormadan orkestrayı açar.

Yaylılar

Keman, viyola, çello ve kontrbas aynı ailede durur. Fark, boy ve pestir. İnce ses çoğu zaman önde sanılır. Pes ses ise odayı taşır. Taşıdığını duymak için bir bölüm yalnızca en kalın yaya bakın. Bakış, oda müziğinde daha kolaydır, çünkü az çalgı vardır. Büyük orkestrada da aynı soru sorulabilir. Kalın ses susunca oda daralır mı?

Yayın sürtünmesi yakından duyulur. Uzaktan ise yalnızca ezgi kalır. Ezgi kalsın. Ara sıra sürtünmeyi de arayın. Aramak, hatayı sevmek değildir. Sesin nasıl üretildiğini hatırlamaktır.

Üflemeliler

Nefes, cümlenin başında küçük bir hava olarak gelebilir. Flüt daha açık, klarnet daha yuvarlak, nefesli bakır daha parlak durabilir. Adları ilk günden ezberlemek şart değildir. Parlaklık ile açıklığı ayırmak yeter. Ayıramıyorsanız göz de yardım eder. Kim üflüyor, kim yalnızca tutuyor?

Üflemeli susunca orkestra birden yaylıya döner. Dönüş, eserin kapısı olabilir. Kapıyı kaçırırsanız parçanın başını bir kez daha dinleyin. Bir parçayı katmanlara ayırmak burada aile aile yapılır.

Vurmalılar

Davul her an bağırmak zorunda değildir. Alçak bir vuruş, zamanı haber verir ve ezginin altında kalır. Zil ise daha çok bir kıvılcım gibidir. Kıvılcımı bütün eserin ana fikri sanmayın. Kıvılcım, bir kapıyı açar ve susar. Susan vurmalı, yok değildir. Yerini yaylıya bırakmıştır.

Marş ile ninni vuruşun iki uç örneğidir. Biri adım saydırır, öteki saydırmamak için yavaşlar. Orkestrada da vuruş, yürüyüş de kurabilir, yalnızca bir an da çakabilir.

Birlikte duymak

Aileleri ayrı ayrı duyunca bir parçada birleştirmeyi deneyin. Yaylı uzun ses tutuyor, üflemeli kısa bir cevap veriyor, vurmalı ikisinin arasına bir nokta koyuyor mu? Bu soru, teknik terim bilmeden de sorulur. Cevap her eserde aynı olmak zorunda değildir. Aynıysa bile bunu duymak, kütleyi açmış olmanız demektir.

Konserde program kâğıdı çalgı adını yazıyorsa ona bakın. Yazmıyorsa uydurmayın. Duydum demek, yanlış bir ad söylemekten daha dürüsttür.

Yormamak

Her konserde üç aileyi birden avlamayın. Bir akşam yaylı, başka akşam üflemeli. Av, müziği teşhis listesine çevirir. Liste, bir kez kurulunca kenara bırakılmalıdır. Bırakınca yeniden ezgiye dönersiniz. Ezgi, ailenin üstündedir. Aile, ezgiyi mümkün kılar.

Çıkışta tek cümle kurun. Pes yaylılar içeri girince oda genişledi. Cümle buysa kulak işini yapmıştır.

Sık sorulan sorular

Bütün çalgı adlarını bilmeli miyim? Hayır. Aileyi ve bir farkı duymak başlangıç için yeter. Ad, sonra da öğrenilir. Yanlış ad, duyduğunuz sesi kirletir.

Vurmalı yalnızca gürültü müdür? Hayır. Alçak bir vuruş da zamanı tutar. Her vuruşu finale sanmayın.

Küçük toplulukta da aile ayrılır mı? Ayrılır. Hatta daha kolay ayrılır, çünkü sesler birbirinin içinde kaybolacak yer bulamaz.

Adımlar

Bir aileyi seçin: İlk parçada yalnızca yaylıları ya da yalnızca vurmalıyı dinleyin. Hepsini aynı anda ayırmaya çalışmayın.
Nefesi ve yayı ayırın: Üflemeli bir girişte nefesi, yaylıda yayın sürtünmesini arayın. İkisi karışırsa parçayı başa sarın.
Vuruşu yerinde tutun: Vurmalı her an bağırmak zorunda değildir. Alçak bir vuruş da aileyi haber verir.